Walburgis

Vanmorgen naar een prachtige viering geweest in de Walburgis, in het centrum van Arnhem. het was een meditatieve viering rond teksten van Bonhoeffer. Er was ook een goeie inleiding over het leven van Bonhoeffer; die zal ik later hieronder nog plaatsen. De sfeer was er een van schoonheid en verstilling, in de oudste kerk van Arnhem - heerlijk!

Dietrich Bonhoeffer

Dietrich Bonhoeffer wordt geboren op 4 februari 1906. In 1912 wordt zijn vader, Karl Bonhoeffer professor in Berlijn en verhuist de familie naar Berlijn. Heel zijn leven is Dietrich een Berlijner en wereldburger gebleven. Hij groeit op in een hoogburgerlijk, humanistisch, intellectueel en laagkerkelijk (Luthers) milieu.

Dietrich studeert theologie. Tijdens een vakantie in Rome (1924) ontdekt hij tijdens de Goede Week de betekenis van de universele Kerk, van de liturgie en van de biecht. Sindsdien heeft de ‘kerk’ hem niet meer losgelaten.

Tijdens zijn vicariaat in Barcelona (1928) leert hij de katholieke kerk nader kennen. En tijdens zijn studieverblijf in New York ontdekt hij de sociale kant van de kerk. Ook doet hij ervaring op met het (christelijk) samenleven van en met studenten en docenten. In zijn schrijven Akt und Sein legt hij de grondslag voor zijn latere gedachte: Jezus, de mens voor anderen.

Terug in Berlijn wordt hij docent aan de universiteit en studentenpastor aan de technische hogeschool. Ook trekt hij zich het lot aan van verwaarloosde jongeren in Berlijn. Het samenleven en samen bidden met theologiestudenten en katecheisanten zet hij, tijdens vrije weekeinden, voort.

Vanaf 1931 is Bonhoeffer actief in de oecumenische beweging, samen met de Engelse bisschop Bell en de Nederlandse predikant Visser ’t Hooft. In 1934 volgen zijn beroemde woorden: Wie op een christen schiet, schiet op Christus!

Als in 1933 Hitler aan de macht komt  doorziet Dietrich vanaf het eerste begin dat Hitler een verleider is en komt meteen op voor de Joden. Het redden van Joden door deze over de Zwitserse grens te smokkelen is hem tenslotte fataal geworden. In 1934 /35 is hij pastor in Londen en ontfermt hij zich over Duitse vluchtelingen (met name Joden) en bezoekt Anglicaanse kloosters. In 1935 wordt hij leider van een predikantenseminarie en broederhuis. Daar ontstaan zijn verzetsboeken Navolging en Gemeenschapsleven . Het gaat hem om concrete navolging van Jezus Christus zoals dit klinkt in de Bergrede.

Wanneer ook de Bekennende Kirche het laat af weten om op te komen voor de Joden en om te ontsnappen aan de militaire dienst, sluit Bonhoeffer zich in 1940 aan bij het actieve verzet tegen Hitler. De groep die hij vormt wordt ook steeds meer zijn ‘kerkelijk thuis’. Voor Bonhoeffer wordt De Heer van de Kerk steeds meer ook de Heer van de wereld. Op 5 april 1943 wordt hij gevangen genomen.

In de Tegel-gevangenis in Berlijn schrijft Dietrich Bonhoeffer zijn (later beroemd geworden) brieven aan zijn vriend Eberhard Bethge (Verzet en overgave).  In zijn ‘theologische brieven’ denkt hij na over Christus als Heer van de wereld en over de toekomst van de Kerk: De Kerk is pas kerk als zij er is voor anderen. Op uitdrukkelijk bevel van Hitler, wordt hij, na een nachtelijk schijnproces, op 9 april 1945 geëxecuteerd. Het is Hitler echter niet gelukt om Dietrich Bonhoeffer aan de vergetelheid prijs te geven.

Bonhoeffergenootschappen over de hele wereld bestuderen het gedachtengoed van Dietrich en dragen dit uit.

Drempelgebed

Wij zoeken hier de stilte, o God,

wij komen tot U om te bidden,

maar zonder iets te willen vragen.

Uw nabijheid is ons genoeg.

Wij ervaren aan den lijve

hoe vaak wijzelf met lege handen staan

in geloof en leven.

We willen die handen ook niet vullen

met waanvoorstellingen, of

met vrome gedachten.

Het enige dat wij zoeken

is uw warmte, uw nabijheid,

uw licht en uw geborgenheid.

Wees Gij hier vanmorgen aanwezig,

opdat we U mogen ervaren –

door Christus Jezus, onze Heer, amen.

Overstapdienst met de zandtovenaar

Vanmorgen hadden we in Velp de overstapdienst. wat dat is? Kinderen die doorgaans 12 jaar zijn en de basisschool hebben verlaten, stappen over naar de tienerkerk. Het is echt een overgangsritueel. Thema vandaag was 'Licht dat met je meegaat'. We hadden e.e.a. met de ouders voorbereid. Die droegen bijbelgedeeltes aan en liederen van vroeger en van nu. Zo was er voor elck wat wils...
We lazen uit Genesis 1 dat God het licht tevoorschijn roept. Het gebed voor de nood van de wereld werd ondersteund met twee zinnen uit 'Shine a light' van de Stones: May the good Lord shine a light on you, warm like the evening sun. Uit Mattheüs 5 lazen we: zet je licht niet onder een emmer, maar op een standaard, zodat hij licht geeft voor ieder die in huis is. En we zongen het héél oude kinderversje: Jezus zegt dat hij hier van ons verwacht dat wij zijn als kaarsjes, brandend in de nacht.

Toen kwam de zandtovenaar: Gert van der Vijver. Als je voor een bijeenkomst iets heel unieks nodig hebt, iets wat ontroert vanwege de schoonheid en de impact - vraag hem dan te komen, zie zijn website hier. Klik op het stukje sand en zie wat er gebeurt. Bij ons waren de kerkgangers sprakeloos, inclusief de jeugd; er werd tussendoor spontaan geapplaudiseerd! Daarop zongen we de negrospiritual 'This little light of mine, let it shine'. Dit paste helemaal bij het thema.

Het overstapritueel, dat hierop volgde, was heel ontroerend. Acht kinderen kwamen met 16 ouders (allemaal, dus!) op het podium. Eén van de ouders sprak het kind kort toe met een herinnering, iets over zijn/haar karakter, een spreuk, een zegenwens, een levenswens, enzovoort. De andere ouder stak de doopkaars aan aan de paaskaars. Als je gedoopt wordt, krijg je via een doopkaars het licht van Pasen mee, als het ware. Iemand anders pakte een rugzak, met daarin al kadootjes van de kinderkerk en de tienerkerk, en een USB-stick met wat dingen van mijn hand. Eén van de ouders deed het eigen kadootje er nog bij, ik gaf hen een witte roos, en met rugzak om en doopkaars en roos in de hand gingen ze van het podium  af (een voor een). Toen alle kinderen onderaan stonden met de brandende kaars, liepen ze onder muziek van De Dijk (De vonk; het vuur moet blijven branden) naar de andere kant van de zaal, waar ze werden opgewacht door de tienerkerk. Ondertussen gaven ze in de zaal hun witte roos weg aan mensen die ze even in het zonnetje wilden zetten, zoals de man die door een gift de zandtovenaar mogelijk maakte. De jongeren van de tienerkerk hadden ondertussen sterretjes aangestoken; uit de kerkzaal zwaaiden we hen zo uit... Veel ouders, ouderen en kinderen waren ontroerd en aangedaan. Echt een geslaagd overgangsritueel!

Omdat het toen al erg laat was, heb ik m'n overdenking ingekort tot vier minuten. Eigenlijk had ik de brief voor willen lezen, die ik aan de overstappers heb geschreven en die op de USB-stick staat; maar dat zou veel te veel geweest zijn. Die brief vind je hier. Aansluitend zongen we Ik wandel in het licht met Jezus. Daarna volgden de gebeden, collecten en het slotlied (Gezang 423) met daarin als tweede vers: Licht Gij ons met uw stralen, o licht der wereld, voor... We sloten af met de zegen.

Organist Gert Jan Jongerden was vandaag de pianist van dienst - geweldig! Ook hij kreeg applaus. We begonnen rond 10 uur en om 11:30 was het pas afgelopen. Maar er was zoveel en het was zo gevariëerd en boeiend, dat ik er geen enkele klacht over heb gehoord. Het enige jammere was, dat het - ondanks een geslaagde test op zaterdag - niet lukte de mensen met kerkradio te bereiken - helaas. Maar al met al echt een memorabele happening, goed voor iedereen!

Angelus

-

Paus Calixtus III voerde het middag-angelus (12 uur) in ter herinnering aan de overwinning van de Hongaarse regent János Hunyadi op de Turkse legers van Mohammed II bij Belgrado in 1456 (in 1526 versloegen de Turkse legers bij Mohács definitief de Westelijke legers en kwamen Zuid- en Midden-Europa onder Turkse heerschappij).

Op dit schilderij van Jean-Francois Millet 'The Angelus', 1857-59, Musee d'Orsay, Parijs, is te zien hoe de werkers op het land pauzeren voor het Angelus-gebed. Gezien de lichtval is dit het Angelus om 6:00 uur of om 18:00 uur.

Doopvragen

-
In Velp gebruiken wij bij een doop de volgende vragen:

1. Zijn jullie bereid om je kind op te voeden in gesprek met elkaar,
luisterend naar wat bij elk van jullie in je hart leeft
en zijn jullie bereid aan je kind àlle ruimte en bescherming te geven,
die het als klein en kwetsbaar mensenkind nodig heeft?

2. Vertrouw je je kind aan God toe
in goede en in kwade dagen,
in voorspoed en in tegenspoed?

3. Beloof je je kind trouw te blijven,
wàt de toekomst ook brengen zal,
en het te eerbiedigen wáár het ook gaan zal,
steeds eraan denkend dat jullie kind
een kind van God is?

4. Wil je je kind voorgaan op de weg van het geloof,
wil je het vertellen van Jezus Christus
en het vertrouwd doen raken met de Bijbel en met de gemeente?

Wat is hierop je antwoord? ...

Bevestiging:

Moge de Eeuwige je daarin bevestigen en sterken,
nu en altijd - amen.
-

Vóór de geboorte gestorven

-
I. Naamgevingsliturgie
Bij de voorbereiding was nog niet bekend of het om een jongen of een meisje ging.

(Neem telkens een paar ademhalingen rust tussen de verschillende stukjes; er is geen haast; het samenzijn is belangrijk!)

1. We staan (indien mogelijk) rond het kind. Misschien is het mogelijk haar/hem op te tillen en vast te houden

2. De kaars wordt aangestoken

Deze kaars steken we aan
als teken van het licht van Christus,
de opgestane Heer.

3. Naamgeving

Lief kind,
geen mens is zonder naam.
Wij noemen jou
………………………..

Met deze naam zul je voortleven
bij God en bij de mensen.
Jouw naam staat vanaf nu
in zijn handpalm gegrift;
Hij zal er zijn voor jou
en voor ons allen.

4. Gebed

Aan U, barmhartige God,
vertrouwen wij …… toe,
die ons zo dierbaar is
en naar wie wij met elkaar
al zo lang hadden uitgezien.

Neem ……. in uw armen,
verwelkom haar/hem in uw tegenwoordigheid
waar geen pijn is en verdriet,
en schenk haar/hem
de volheid van uw vrede en vreugde
voor nu en altijd.
Amen.

5. Zegenbede

Barmhartige God,
wil ons hier bijeen,
zó met elkaar verbonden,
behoeden en bewaren,
nu en altijd, amen.


II. De uitvaart (enkele dagen later)

Liturgieboekje
Op de voorkant hadden we de voetafdrukken – die na de geboorte in het ziekenhuis met rode waterverf waren gemaakt – afgebeeld, plus uiteraard de naam en datum.

Aanwezig:
ouders en directe familie en grootouders.

Locatie:
in een intieme, prachtig verlichte hoek van de aula. Er branden meerdere kaarsen. We zitten in een ovaal, rond een kleine verhoging, waarop het mandje staat. Het heeft de vorm van een baarmoeder, met linten erom heen. Het lijkt ook wel een mooi versierd paas-ei.

Muziek

Welkom

Beste ….,
vandaag hebben we hier een plekje gevonden waar we even kunnen schuilen. Waar we even samen kunnen zijn in de stilte van dit uur. We zijn hier samen rond …., van wie het leven niet voldragen kon worden. Sinds ruim een week weten we dat. Maar weten is iets anders dan voelen; dat is óók duidelijk geworden. Daarom is het zo goed hier in deze kring bij elkaar te zijn, om samen het leven en de vreugde èn de dood en het verdriet te delen en te dragen. Mag ik jullie nu vragen om de kaars aan te steken. Dat doen we aan de paaskaars, die teken is van de Opgestane in ons midden.

De kaars wordt aangestoken

Gebed

Wij zoeken U, o God,
wij zoeken uw nabijheid vandaag,
nu wij hier bijeen zijn gekomen.
Wij zoeken beschutting tegen de wind,
een schuilplaats tegen de stortregen,
schaduw tegen de brandende zon.
Wil Gij die beschutting zijn en die schuilplaats,
de wolk die ons overschaduwt.
Er gebeuren dingen in ons leven,
er komen gebeurtenissen over ons heen
die ons een halt toeroepen,
die ons stil doen staan;
die ons verbijsteren,
die ons doen beseffen
hoe kwetsbaar
en hoe vergankelijk we zijn.

Niet alleen om te treuren zijn wij hier,
of om afscheid te nemen van …..
Ook zijn we hier bijeen om kracht te ervaren,
verbondenheid, vriendschap en liefde.
Want zó vinden we troost,
als we elkaar ondersteunen en bijstaan.
Wees Gij bij ons, hier in ons midden,
met uw licht en uw warmte,
met uw lieve nabijheid,
en help ons, hier in dit uur,
en in de dagen die komen –
om Christus’ wil, amen.

Gedicht (Klaas Eldering); kan ook in de hij-vorm

Ze ging voordat zij kwam;
toch hebben wij aan haar
een mensennaam gegeven;
haar naam staat nu geschreven
in de palm van Gods hand.

Zo leeft zij bij ons voort,
geborgen in het hart
van ons die haar verwachtten;
we weten in gedachten
dat zij steeds bij ons hoort.

Stil moment

Bijbellezing: Psalm 139,13-18

U was het die mijn nieren vormde,
die mij weefde in de buik van mijn moeder.
Ik loof u voor het ontzaglijke wonder van mijn bestaan,
wonderbaarlijk is wat u gemaakt hebt.
Ik weet het, tot in het diepst van mijn ziel.
Toen ik in het verborgene gemaakt werd,
kunstig geweven in de schoot van de aarde,
was mijn wezen voor u geen geheim.
Uw ogen zagen mijn vormeloos begin,
alles werd in uw boekrol opgetekend,
aan de dagen van mijn bestaan ontbrak er niet één.
Hoe rijk zijn uw gedachten, God,
hoe eindeloos in aantal, ontelbaar veel,
meer dan er zandkorrels zijn.
Ontwaak ik, dan nog ben ik bij u.

Overdenking

Stil moment

Gelegenheid om iets te zeggen

Voorbede

Uitgeleide

Laten wij nu gaan in vrede
om haar weg te dragen
naar haar rustplaats.

Muziek

De vader neemt het mandje op en draagt het naar buiten.
We begeven ons naar het graf.


BIJ HET GRAF

Gedicht (Jan D. van Laar, Dienstboek PKN dl. II, p. 1000)

Al moet je nu bij ons vandaan,
toch hoef je niet alleen te gaan:
een engel neemt je bij de hand
en brengt je naar ’t beloofde land.

Dat is het einde van je reis,
dan ben je in het paradijs,
je kunt er spelen in het licht
dat helder straalt van Gods gezicht.

Daar is geen angst, verdriet of pijn,
daar zal voor altijd vrede zijn.
Wij blijven achter met dit lied,
o goede God, vergeet ons niet!

We leggen haar/hem in de aarde

De vader daalt met het mandje af in de diepte van het graf, kust het en vlijt het neer.
Het graf is zo gegraven dat er van aarde traptreden zijn uitgespaard.
Daarna dalen ook anderen af in het graf, om bij het mandje bloemen te leggen, een brief, een groet.

Zingen: TT 80

Niemand leeft voor zichzelf,
niemand sterft voor zichzelf;
wij leven en sterven voor God, onze Heer –
aan Hem behoren wij toe.

Afscheidswoorden

Zo nemen wij afscheid van
….   –
zij gaf haar levensgeest
terug aan haar Schepper;
haar lichaam leggen wij
hier neer in de aarde.
Dat is wat wij zien.

Maar ook vertrouwen wij haar toe
aan de zorg van de Eeuwige
die heeft gezegd:
jouw naam staat
in mijn handpalm geschreven, en:
Ik zal er zijn voor jou –
dat is mijn naam:
Ik zal er zijn.

We dekken haar toe

De aanwezige mannen gooien met vereende krachten het graf helemaal dicht. Daarvoor staan 5 batsen klaar. Ondertussen worden er wat woorden gewisseld en wordt er soms ook gelachen – van opluchting?

Onze Vader

Onze Vader, die in de hemel zijt,
uw Naam worde geheiligd,
uw Koninkrijk kome,
uw wil geschiede gelijk in de hemel,
alzo ook op de aarde;
geef ons heden ons dagelijks brood
en vergeef ons onze schulden,
gelijk ook wij vergeven onze schuldenaren
en leid ons niet in verzoeking,
maar verlos ons van de boze,
want van U is het Koninkrijk
en de kracht en de heerlijkheid
tot in eeuwigheid, amen.

Zegen

Zegene en behoede ons de barmhartige God,
Vader, Zoon en Heilige Geest – amen.
-